nlenfrdeplroes
donderdag 09 mei 2013 20:19

Rubriek Historie | "Was 't Tipke maar niet gegraven”

Beoordeel dit item
(0 stemmen)

Door Drs. Jac. Biemans

(gesproken lezing tijdens de bijeenkomst voor ondernemers en verenigingen ten behoeve van het Virtueel Plein Maarheeze)

  

Hoezeer ik ook van mijn vak als historicus houd, ik ben niet zo van de valse sentimenten. De geschiedenis is van belang om iets in juist perspectief te kunnen zien en ook om van te leren. Geschiedschrijving is geen doel op zich maar kan bijdragen aan een betere wereld nu door er lessen uit op te doen. Laten we eens kijken of we dat kunnen toepassen op een andere liefde van mij, mijn geboortedorp Maarheeze.

Dat dorp is, laten we zeggen, de afgelopen eeuw sterk veranderd. Van een overwegend agrarisch dorp van zo´n zeshonderd thuiswerkende inwoners een eeuw geleden tot het economisch breder gefundeerde forensendorp van ruim 5200 inwoners nu. De eerste uitbouw van het dorp begon in de jaren vijftig met de komst van Philips. De ´nieuwe wijk´ werd gebouwd, hetgeen een autochtone Maarheezenaar deed uitroepen: ‘ze bouwen huuzen daor kunde doorhinne kieken’. De komst van al die vreemdelingen in ons dorp schijnt nooit echt een enorm probleem te zijn geweest, de Spanjaarden van het Spanjaardenkamp El Pinar, de Hollandse Philipswerknemers, de protestanten of nog anders denkenden…. Natuurlijk werd de kat uit de boom gekeken en viel het niet altijd mee maar na verloop van tijd vonden oud en nieuw Maarheeze hun draai in de politiek, religie en gemeenschapsleven. Als gemeenschap zou je Maarheeze met een beetje goede wil wel één kunnen noemen.

Het is daarom des te pijnlijker dat je dat voor het dorp, de nederzetting zelf als geheel niet kunt zeggen. Ik heb het niet over het feit dat ons dorp geen echte kern heeft en de vraag of dat wel zo’n ramp is. Ik heb het over een ander fenomeen dat ons dorp wel degelijk in tweeën deelt. Ik zal het u als historicus duiden en u dan mijn persoonlijke mening voor de toekomst meegeven.

Een paar maanden geleden trof ik op de website van het Brabants Historisch Informatie Centrum een pagina aan met historische informatie over ons dorp. ‘Welkom in historisch Maarheeze’ staat er heel uitnodigend. Maar het eerste bericht dat ik er vervolgens zag staan was nou niet bepaald een aangename kennismaking met ons dorp: een leegstaand restaurant pal langs het talud van een hoger gelegen snelweg. ‘Deed A2 Maarheeze de das om’ vroeg de schrijver, Guido ’t Sas, oud-streekredacteur van het Eindhovens Dagblad, zich af.

bijdrage Guido t Sas

 

 

Hij legt in zijn stuk een link met een foto van datzelfde restaurant (u herkent Noord-Brabant van Fons Winters) in 1958: het terras met spartaans aandoende ijzeren klapstoeltjes aan de uit betonplaten bestaande rijksweg waarlangs ook de EMA zijn bushalte had. 

Biemans - hotel 

Ik neem u even nog wat verder terug in de tijd. Hoe is het eigenlijk misgegaan in ons dorp en wat kunnen we daar nu nog aan doen?

Maarheeze heeft eeuwenlang gelegen aan de nood-zuid verbinding tussen Den Bosch/Eindhoven en Weert/Maastricht. In het midden van de negentiende eeuw werd die weg, die dwars door het dorp liep en daar respectievelijk Leenderweg en Weerterweg heette, verhard.

 Biemand - kaart

Ter hoogte van het kruispunt met de weg naar Soerendonk en Budel ontwikkelde zich de bekende uitspanning Hof van Holland. Op de voorgrond dus de rijksweg, de weg naar de kerk was een provinciale weg.

 Biemans - Hof van Holland

Hier nog een fraai kiekje uit de tijd dat je als photograaf nog gewoon op de rijksweg kon gaan staan voor een opname. Maar dat duurde toen (deze foto is uit de jaren twintig) niet lang meer want…..

 Biemans - kruispunt

Inmiddels was het Rijkswegenplan 1927 vastgesteld en daarin werd besloten een nieuwe rijksweg op enige tientallen meters van de oude dwars door het dorp aan te leggen. Dit ondanks een felle reactie van de toenmalige gemeente Maarheeze die bezwaar had tegen een splitsing van het dorp in twee delen waardoor onder andere de kerk en de school aan de andere kant van een steeds drukkere snelweg zou komen te liggen met alle gevaren van dien.

 Biemans - bouwtek

De weg kwam er echter. Hiervoor werden vier woningen in de Kerkstraat gesloopt. Voor twee van de eigenaars verrezen in 1933 nieuwe panden, allebei ontworpen door de Budelse architect Louis Neeskens. Een werd later bekend als “’t Kruispunt van met name Broods, ’t ander zagen we al: Noord-Brabant van Fons Winters.

 

 Biemans - bouw A2

 Biemans - bouw A2 - 2

Biemans - kaart

 Biemans - hotel2

Waar Hof van Holland en ’t Huukske nu aan een binnenweg kwamen te liggen, maakten deze zaken aan het nieuwe kruispunt nu gouden tijden door. Met de naoorlogse welvaart nam langzaam maar zeker ook de vrije tijd en mobiliteit toe. In de jaren zestig werd de eenbaans weg verbreed tot een vierbaans rijweg met ter hoogte van het dorp een middenberm.

 Biemand - autoweg

Helaas nam het aantal slachtoffers nabij Maarheeze met de verkeerstoename evenredig toe. Om in ieder geval minstens de kinderen van de Mariaschool een veiliger oversteek te geven, werd door de genie in 1965 een baileybrug gebouwd. Ik herinner me nog goed dat we achter de Kroonsupermarkt van Harrie Verweerden de metalen brug over moesten.  

 Biemand - autoweg - overgang

En toen ging het goed mis voor Maarheeze, natuurlijk, vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid was er iets voor te zeggen, al waren er ook andere opties. Men koos voor twee ongelijkvloerse kruisingen in het dorp, waardoor de E9/A2 het dorp definitief doormidden sneed en het talud van de weg een detonerend element werd.

 Biemans - snelweg

Het zand voor deze kunstwerken werd gewonnen naast de weg en leverde visvijver ’t Tipke op. Maar het betekende dus ook een gespiest dorp. Aan de ene kant van de weg ligt 95% van het hele dorp, aan de andere kant de 5% die vrijwel geheel op de Monumentenlijst staat en zelfs door Budelnaren als het mooiste stukje van Cranendonck wordt aangeduid.

 Biemans - cultuurkaart

 

En nu klinkt de roep om de snelweg ook op dit tracé te verbreden. Ik ben er op tegen wanneer het zou betekenen dat er weer aan ons dorp, en met name aan dit historische deel van Maarheeze wordt geknibbeld. Er is genoeg verdwenen en zoals gezegd, ons dorp moet weer één worden. Dat kan alleen maar door het ook ruimtelijk weer met elkaar te verbinden (ook in het centrumplan).

 Biemans - centrumplan

Dat kan maar twee dingen betekenen: de nieuwe A2 wordt om Maarheeze heengelegd of we doen het net als in Best en Maastricht: de weg gaat ondergronds, zodat we boven de weg weer één prachtig dorp hebben, zonder de fijnstof van het langsrazende verkeer. Na de onhaalbaar geachte maar uiteindelijk succesvolle publieksacties om een station in Maarheeze te krijgen en het gemeentehuis van Budel te behouden stel ik u een volgende actie voor: A2, Maarheeze één!

 Biemans - a2 een

Ik heb gezegd!

Gelezen: 16576 keer Laatst aangepast op maandag 05 augustus 2013 19:13

1110 reacties

Laat een reactie achter

De redactie houdt het recht alle opmerkingen zonder mededeling te verwijderen.